افزایش خلاقیت در کودکان

خلاقیت موضوع بسیار مهمی در کودکان است. بچه‌ها در فرآیند رشد عقلی و جسمی خود باید خلاقیت را هم در خود تقویت کنند تا در آینده عملکرد بهتری داشته باشند. پدر و مادر و به صورت کلی خانواده نقش کلیدی در ایجاد خلاقیت در کودکان دارند. گاهی اوقات خانواده گمان می‌کنند که در جهت افزایش خلاقیت کودکان گام برمیدارند، اما در حقیقت مانعی برای رشد آن‌ها شده‌اند.

در این مقاله‌ی نورولند تصمیم گرفتیم به این موضوع مهم از خلاقیت بپردازیم و موانعی که جلوی افزایش خلاقیت در کودکان را می‌گیرند، با هم بررسی کنیم. اگر حس می‌کنید خلاقیت در کودک شما رشد نمی‌کند و فرآیند آن صعودی نیست، این مقاله را تا انتها بخوانید تا موانع را از میان راه بردارید. همچنین توصیه می‌کنیم برای اینکه والد آگاهی باشید و راهکارهای تربیتی صحیحی استفاده کنید به اینستاگرام نورولند مراجعه کنید.

خلاقیت چیست؟

برای خلاقیت هنوز تعریف دقیقی ارائه نشده است. اما می‌توان کارهایی که با ایده‌های نو و روش‌های جدید انجام می‌شوند را کار خلاقانه دانست. خلاقیت ویژگی در افراد است که به آن‌ها کمک می‌کند مسائل را به شیوه‌ای راحت‌تر و البته تازه‌تر حل کنند. این ویژگی در تمامی انسان‌ها وجود دارد و می‌توان آن را رشد داد.

کارشناسان و متخصصان می‌گویند حدودا 90 درصد کودکان 5 ساله، از خلاقیت به میزان یکسانی برخوردار هستند. این درحالی است که این میزان در کودکان 12 ساله به حدود 60 درصد می‌رسد. این آمار به این معناست که با افزایش سن، اگر به خوبی مراقب خلاقیت و پرورش آن در کودک خود نباشیم، رشد چندانی نخواهد کرد.

خلاقیت چه اهمیتی دارد؟

خلاقیت به کودکان کمک می‌کند که با دیدگاه تازه‌ای مسائل را نگاه کنند و برای حل مشکلات ایده‌های جدیدی ارائه دهند. این موضوع را اگر در مقیاس بزرگتر نگاه کنید، می‌تواند موجب شکل‌گیری یک کسب و کار در جهت حل مشکلات مردم یا ایده‌ای نو برای آسان‌تر کردن زندگی شود. اهمیت خلاقیت درست آنجایی مشخص می‌شود که بعد از سال‌ها فرد را تبدیل به آدم مهم و البته مفیدی برای جامعه می‌کند.

افزایش خلاقیت در کودکان اگر به شیوه‌ی درست اجرا شود، می‌تواند از آن‌ها فرد تاثیرگذاری در آینده بسازد. همچنین در موارد کوچکتر هم می‌تواند به بهتر خواندن درس‌ها و یادگیری راحت‌تر آن‌ها کمک کند. پس خلاقیت بسیار مهم است. اما در این راه موانعی برای افزایش خلاقیت در کودکان وجود دارند که والدین ممکن است از وجود آن‌ها بی‌اطلاع باشند. در ادامه به معرفی و بررسی این موانع می‌پردازیم.

موانع افزایش خلاقیت در کودکان

موانع افزایش خلاقیت در کودکان ممکن است دلایل خاصی هم داشته باشد که در موارد زیر نباشد، اما می‌توان گفت که اکثر موانع و مشکلاتی که بر سر راه افزایش خلاقیت در کودکان است، در همین موارد خلاصه می‌شوند.

1.‌ تاکید بیش از حد والدین برای رشد هوش و حافظه کودک

تعداد زیادی از پدر و مادرها به صورت ناآگاهانه کودک خود را فقط با هدف تقویت مهارت‌های حافظه‌ای پر کردن ذهن آن‌ها با اطلاعات عمومی تربیت می‌کنند. این والدین حس می‌کنند که اگر اطلاعات زیادی را به کودک خود بدهند و او هم آن‌ها را حفظ کند، باهوش و خلاق خواهد شد. در صورتی که این موضوع کاملا اشتباه است و کودکانی که به این شکل تربیت می‌شوند، سعی می‌کنند به جای یاد گرفتن، همه چیز را حفظ کنند.

به علاوه اگر همه توان خود را برای تقویت هوش و حافظه کودک خود بگذارید، از پرورش سایر توانمندی‌های ذهنی و روانی که مهم‌ترین آن، تفکر خلاق است، دور خواهید ماند.

2. ایجاد رقابت بین کودک و دیگر همسالان او

رقابت اگر سالم و درست باشد، باعث رشد و پیشرفت خواهد شد. اما کودکان این قدرت را ندارند که به صورت سالم و در کنار رفاقت و دوستی رقابت کنند. به همین خاطر والدین باید سعی کنند از ایجاد رقابت تا حد امکان جلوگیری کنند. رقابت بین کودکان ممکن است باعث ایجاد تنش و دعوا در بین آن‌ها شود. معمولا این رقابت به دلایل زیر اتفاق می‌افتد:

  • پدر و مادرها بچه‌ها را مورد ارزیابی و رتبه‌بندی قرار می‌دهند.
  • پاداش یا جایزه‌ای برای کودکی که رتبه اول را کسب کند، درنظر می‌گیرند. این کار باعث می‌شود که کودکان به کیفیت کار فکر نکنند و فقط کمیت آن را مدنظر قرار دهند.

3. تاکید بیش از حد بر جنسیت کودک

اگر والدینی هستید که بین کودک دختر و پسر خود تمایز زیادی قائل می‌شوید، بدانید که یکی از موانع افزایش خلاقیت در کودکان خود را شما ایجاد کردید. در برخی از خانواده‌ها به دلیل اینکه خانواده تفاوت زیادی بین دختر و پسر قائل می‌شوند یا ملزم کردن آن‌ها برای رعایت قوانین خود ساخته باعث می‌شود که آن‌ها علایق و تمایلات خود را سرکوب کنند و عملا خلاقیت را کنار بگذارند.

4. تنظیم قوانین خشک و دست و پا گیر در منزل

بسیاری از پدر و مادرها برای كودكان خود قوانین و مقررات خشك و محدودكننده‌ای نظیر مقدار ساعت درس خواندن در روز، خوابیدن در رأس ساعت معین، استفاده از لوازم خاص و… قرار می‌دهند . ایجاد چنین شرایطی در منزل و اصرار و پافشاری بر رعایت آن‌ها، باعث می‌شود که كودك به صورت تدریجی به قالب و رفتار تكراری عادت كند. باید توجه داشت كه افكار و رفتارهای كلیشه‌ای و تكراری نقطه متضاد خلاقیت است و مانعی برای افزایش خلاقیت کودکان محسوب می‌شود.

5. نداشتن آشنایی کامل با مفهوم واقعی خلاقیت

عدم آگاهی و شناخت برخی والدین از فرآیند رشد خلاقیت در كودكان و مطالعه نكردن آن‌ها در این زمینه، سبب می‌شود نتوانند برای پرورش و شكوفایی خلاقیت كودك خود برنامه ریزی و اقدام صحیحی نمایند و به این ترتیب ناخواسته مانع افزایش خلاقیت در کودکان خود می‎‌شوند.

افزایش خلاقیت در کودکان

6. انتقاد مکرر از رفتارهای کودک

اینکه از کودک بیش از توان او انتظار داشته باشیم و دائما او را بخاطر رفتارها و کارهای اشتباهش سرزنش کنیم، باعث می‌شود که کودک امنیت خاطر و اعتماد به نفس خود را از دست بدهد و از اشتباه کردن بترسد. این ترس در طولانی مدت می‌تواند باعث شود که هرگونه ایده جدید یا خلاقانه را بروز ندهد و از انجام کارهای جدید خودداری کند. لازمه‌ی افزایش خلاقیت در کودکان داشتن امنیت خاطر و آزادی و عدم ترس از اشتباه است.

7. نادیده گرفتن تخیلات کودک

تخیل کودکان یکی از مهمترین فاکتورهای خلاقیت است. اگر شما تخیلات و رویاهای کودک خود را با بی‌توجهی، تمسخر، یا بیهوده بودن رو به رو کنید، در واقع سرچشمه خلاقیت را در او می‌خشکانید.
محكوم كردن خیال پردازی كودك و وادار نمودن او به واقع بینی درخانواده شیوه‌ای كاملاً اشتباه است و برای خلاقیت نوپای كودك، ضربه‌ای مهلك محسوب می‌شود.

8. عدم شناخت علایق کودک

کودکان در سنین پایین، معمولا درکی از علایق خود ندارند. اگر داشته باشند هم نمی‌توانند به درستی آن را بیان کنند. والدین باید سعی کنند تا علایق کودک خود را کشف کرده و به خوبی آن‌ها را بشناسند. این موضوع باعث می‌شود که کودک خلاقیت خود را در مسیر درستی به خرج دهد و علاقه باعث می‌شود که ایده‌های نوتری بدهد.

9. نبود فضای شوخ طبعی در منزل

شوخ طبعی یکی از شاخص‌های مهم خلاقیت است. وجود حس شوخ طبعی در فضای خانواده بسیار حائز اهمیت است، زیرا مستقیماً به رشد خلاقیت كودك كمك می‌كند. اما در خانواده هایی كه فضای زندگی آنها خشك، رسمی و جدی است، زمینه‌ای برای بروز حس شوخ طبعی كودك به وجود نمی‌آید و در نتیجه در چنین محیطی بسیاری از كشش‌های خلاقانه كودك پنهان می‌ماند. اگر کودک هم در جمع خانواده شوخی کرد، آن را جدی بگیرید و ساده از کنار آن رد نشوید.

10. پراکنده کردن ذهن کودک

بسیاری از پدر و مادرها تصور می‌کنند که اگر کودک خود را به صورت همزمان در چند کلاس ثبت نام کنند و از آن‌ها فعالیت‌ها و مهارت‌های مختلفی را بخواهند، خلاقیت را در آن‌ها پرورش داده‌اند. اما این موضوع صحت ندارد و با این کار به آشفته شدن ذهن کودک کمک می‌کنید و اجازه نمی‌دهید خلاقیت در آن‌ها پرورش یابد.

11. تحمیل نقش بزرگسال به کودک

والدین دیگری هم وجود دارند که دوست دارند کودکشان به سرعت رشد کند و برای این اتفاق تلاش می‌کنند که با کودک مثل بزرگسالان رفتار کنند و از کودکان هم توقع دارند که بزرگتر از محدوده سنی خودشان رفتار کنند. تحمیل چنین نقش‌هایی به کودک باعث اختلال در روند رشد اجتماعی آن‌ها می‌شود و باعث بروز رفتارهای نا به هنجار و مصنوعی می‌شود و همین کافیست تا خلاقیت را از بین ببرید.

12. داشتن امکانات رفاهی زیاد

در دسترس بودن همیشگی تمام منابع و برطرف شدن تمام نیازها  و در دسترس بودن تمامی پاسخ ها کمکی به پرورش خلاقیت در کودکان نمی‌کند، زیرا که یکی از عوامل بروز خلاقیت احساس نیاز است. استفاده‌ی بهینه از منابع موجود و تبدیل و تغییر وضعیت با استفاده از وسایل در دسترس، خود عاملی است که باعث پرورش خلاقیت می‌شود. در کنار کودکان با استفاده از وسایل دورریختنی کاردستی بسازید و آن ها را تشویق کنید که بتوانند از آن چه که به ظاهر دور ریختنی می‌آید استفاده‌ی متفاوتی بکنند. کودکان بی‌شک از ساخت یک گلدان با بطری‌های نوشابه و چیدن آن در مسیر رفت و آمد لذت می‌برند و در عین حال خلاقیت هم در آن‌ها رشد می‌کند.

13. عدم کسب تجربه

کودکانی که پیوسته زیر چتر حمایتی والدین هستند و امکان کسب تجربیات مختلف را به دلیل حساسیت بیش از حد والدین ندارند، به تدریج خلاقیت آنها می خشکد و به انسان‌هایی محتاط و تحت کنترل تبدیل می‌شوند. والدین باید تا جایی که امکان خطر جانی نداشته باشد، کودک را آزاد بگذارند تا کسب تجربه کند و محیط زندگی را درک نماید.

14. نبود مشوق

تشویق همیشه نقش مهمی در به ثمر رسیدن و پرورش ایده‌های خلاقانه دارد. اینکه وقتی طرحی خلاقانه به مرحله‌ی اجرا می‌رسد یا در مرحله ی آزمون و خطا باقی می‌ماند، با تشویق و انرژی مثبت افراد دیگر، کمک بزرگی به عملی شدن آن ایده است. سعی کنید که تشویق‌هایتان جزء به جزء باشد و از توصیفات کلی بپرهیزید. مثلا در تشویق ساخت یک ماکت به قسمت‌های مختلف آن توجه کنید. توجه به جزییات باعث می‌شود که تشویق‌های شما واقعی و اثرگذار باشند.

15. ترس از شکست

یکی دیگر از موانع پرورش خلاقیت در کودکان ترس از شکست است. والدین کمال‌گرا که همیشه توقع بهترین بودن از فرزندان خود را دارند، در اصل بزرگترین مانع افزایش خلاقیت در کودکان خود هستند؛ زیرا این کودکان به دلیل ترس از شکست، از تلاش، جنگندگی و آزمون و خطا دوری می‌کنند و این امر خلاقیت را نابود می‌کند.

کلام آخر

در راه افزایش خلاقیت در کودکان ممکن است موانعی دیگری هم وجود داشته باشند. اگر با حل این موارد به نتیجه مطلوب نرسیدید، کافیست این موضوع را با یک روانشناس متخصص کودک مطرح کنید تا به شما راهنمایی کامل و جامعی درمورد عملکرد کودکتان بدهد.

افزایش خلاقیت در کودکان می‌تواند به آینده‌ی آن‌ها کمک زیادی کند. بنابراین ساده از کنار آن رد نشوید. در این مقاله سعی کردیم تا موانعی که جلوی پرورش خلاقیت در کودکان را می‌گیرند با شما در میان بگذاریم. امیدواریم که این مطلب برای شما مفید بوده باشد و خوشحال می‌شویم اگر نظرات و سوالات خود را در این زمینه با ما در میان بگذارید.

بدون دیدگاه

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *